بازار تعمیرات یخچال مثل یک زنجیره است؛ اگر حلقههای این زنجیره (یعنی سیکل گاز، سیستم برقی و بخش مکانیکی) را بشناسید، هر خرابی که جلوی رویتان بگذارند، میتوانید سه سوت ریشهیابیاش کنید.
در ادامه تمام عیبهایی را که ممکن است یک یخچال فریزر (از مدلهای قدیمی گرفته تا سایدبایسایدهای اینورتر جدید) به آنها دچار شود، بخش به بخش و قطعه به قطعه برایتان توضیح میدهم:
بخش اول عیوب مربوط به سرمایش و دما
۱. یخچال خنک است، اما فریزر یخ نمیزند (یا بالعکس)
این از آن دست ایرادهایی است که روزی چند بار مشتری برایش زنگ میزند.
متهم اصلی کیه؟ سیستم دیفراست (برفکزدایی اتوماتیک). اگر المنت (هیتر)، سنسور دیفراست، ترمودیسک یا ترموفیوز بسوزند، لولههای اواپراتور پشت قاب فریزر قندیل میبندند و راه هوا را سد میکنند.
دلیل بعدی خرابی فن اواپراتور. اگر فن کار نکند، سرمای فریزر به کابین یخچال منتقل نمیشود.
خرابی دمپر هوا (Damper). در یخچالهای کمبی، یک دریچه مکانیکی یا هوشمند به نام دمپر وجود دارد که میزان ورود سرما به یخچال را کنترل میکند. اگر این دریچه در حالت بسته گیر کند، فریزر عالی است ولی یخچال گرم میشود.
۲. یخچال و فریزر هر دو گرم هستند (کلا سرما وجود ندارد)
دستگاه روشن است، چراغها کار میکنند اما از سرما خبری نیست.
کیپ شدن لوله مویی یا فیلتر درایر: روغن موتور وارد سیستم لولهکشی شده و مسیر حرکت گاز را مسدود کرده است.
نشتی شدید گاز: گاز مبرد R134a یا R600a از زیر کار، لولههای بدنه یا اواپراتور سوراخ شده و کاملاً خالی شده است.
از فشار افتادن کمپرسور: موتور روشن میشود و صدا میدهد، اما پیستون داخلی آن قدرت پمپاژ گاز را ندارد.
خرابی برد یا رله استارت: برد اصلاً فرمان روشن شدن به موتور نمیدهد، یا رله استارت کنار موتور سوخته و موتور توانایی استارت زدن ندارد (صدای تیکتیک از پشت یخچال شنیده میشود).
۳. یخچال بیش از حد سرد میکند و مواد غذایی یخ میزنند
کاهو و گوجهفرنگی در جامیوهای تبدیل به سنگ میشوند!
خرابی سنسور محیطی یا ترموستات: سنسور دمای واقعی را به برد نمیگوید، برد هم خیال میکند یخچال هنوز گرم است و مدام به موتور فرمان کار میدهد.
چسبیدن رله موتور روی برد: رله روی برد خال زده و چسبیده است؛ یعنی حتی اگر برد بخواهد موتور را خاموش کند، برق موتور قطع نمیشود.
بخش دوم: عیوب مربوط به کارکرد موتور (کمپرسور)
۱. یخچال یکسره کار میکند.
موتور مظلوم دستگاه شبانه روز روشن است و استراحت ندارد.
ضعیف شدن سرما: وقتی گاز کم باشد یا سیستم برفک داشته باشد، دما به آن حدی که ما تنظیم کردهایم نمیرسد؛ در نتیجه سنسور فرمان قطع صادر نمیکند.
خرابی لاستیک دور درب: هوای گرم محیط مدام داخل میشود و زحمت موتور را هدر میدهد.
کثیفی شدید کندانسور: رادیاتور پشت یا پایین دستگاه پر از خاک است و نمیتواند گرمای گاز را دفع کند.
۲. یخچال روشن میشود و بعد از چند ثانیه با صدای “تیک” خاموش میشود
سوختن سیمپیچ موتور: کمپرسور جام کرده یا سیمپیچ راهانداز آن سوخته است. موتور جریان زیادی میکشد و اورلود (فیوز حرارتی موتور) جهت جلوگیری از آتشسوزی، برق را قطع میکند و صدای “تیک” میدهد.
خرابی رله استارت یا خازن: اگر شانس بیاورید موتور سالم است و فقط رله استارت یا خازن راهانداز سوخته که با هزینه کمی تعویض میشود.
بخش سوم: عیوب مربوط به صدا و لرزش
۱. صدای ناهنجار و تقتق از داخل فریزر
گیر کردن پروانه فن به یخ: وقتی سیستم دیفراست خراب شود و حجم یخ بالا بیاید، پروانه فن در حال چرخش به یخها گیر میکند و صدای ترسناکی مثل لرزش هلیکوپتر ایجاد میکند. با باز کردن درب فریزر، معمولاً این صدا قطع میشود (چون فن با باز شدن درب متوقف میشود).
۲. صدای وزوز یا تکان شدید هنگام روشن و خاموش شدن موتور
خرابی پایههای موتور: لرزه گیرهای لاستیکی (گوارت) زیر موتور خشک یا پاره شدهاند و آهن موتور مستقیم روی شاسی یخچال میخورد.
برخورد لولههای پشت دستگاه: لولههای مسی رفت و برگشت موتور به بدنه یا به همدیگر چسبیدهاند و بر اثر ارتعاش موتور، صدا تولید میکنند.
بخش چهار: عیوب مربوط به آبریزش و رطوبت
۱. جمع شدن آب زیر جامیوهای یا کف فریزر
مسدود شدن مجرای درین (فاضلاب): خروجی آبِ حاصل از برفکزدایی به دلیل لجن یا ذرات غذا بسته شده و آب به داخل کابین سرریز میکند.
۲. عرق کردن داخل کابین یا دیواره وسط یخچال
هوا کشیدن درب: نوار مگنتی درب خراب است.
خرابی المنت لولههای دور درب: در برخی یخچالها لولههای گرم از دور درب رد میشوند تا مانع تعریق شوند؛ اگر این مسیر به هر دلیلی آسیب ببیند، یخچال عرق میکند.
بخش پنجم: عیوب سیستم الکترونیک و نمایشگر
۱. ارور دادن یا چشمک زدن صفحه نمایشگر
هر چشمک زدن یا کد خطا (مثل E1, F5, dH و…) نشانه خرابی یک قطعه خاص (سنسور، فن، المنت یا برد) است که در هر برندی تعریف مشخصی دارد. این آلارم یعنی سیستم عیبیاب هوشمند فعال شده است.
۲. یخچال کاملاً مرده است و هیچ چراغی روشن نمیشود
سوختن فیوز یا برد اصلی: نوسان برق ورودی باعث سوختن منبع تغذیه (پاور) برد اصلی شده است.
خرابی دوشاخه یا کابل برق: قبل از هر چیز باید پریز و کابل دستگاه چک شود.
اما باید بگویم به شما که هر برندی در بازار لوازم خانگی، با وجود تمام محاسنش، یکسری نقاط ضعف یا به اصطلاح ما تعمیرکارها، عیبهای رایج و شناسنامهای دارد. یعنی وقتی زنگ مغازه به صدا درمیآید و مشتری مدل یخچال را میگوید، ما قبل از اینکه به خانهاش برویم، تا حدودی حدس میزنیم با چه صحنهای روبهرو میشویم.
در ادامه، عیوب رایج و قلقهای خاص معروفترین برندهای بازار را برایتان رو میکنم و تحویلتان میدهم:
۱. عیب یابی یخچال برند سامسونگ (Samsung)
سامسونگ تکنولوژی فوقالعادهای دارد، اما چند ایراد سنتی در مدلهای مختلف آن (مخصوصاً دوقلوها و سایدها) تکرار میشود:
یخ زدن مجرای فاضلاب (درین): ناودانی خروجی آب در فریزرهای سامسونگ زود یخ میزند. طراحی این قسمت به شکلی است که المنت فابریک نمیتواند دهانه سوراخ را کاملاً گرم کند. آب جمع میشود، یخ میزند و پروانه فن به این یخها گیر میکند و صدای هلیکوپتر میدهد.
خرابی برد اینورتر: در مدلهای جدید، برد اصلی یا برد کوچک اینورتر (که دور موتور را کنترل میکند) به شدت به نوسان برق حساس است و زود خازن میترکاند یا ارور کمپرسور میدهد.
ضعف در سنسور دیفراست: سنسورهای زرد یا مشکی دیفراست سامسونگ بعد از چند سال کارکرد، اهمشان تغییر میکند و برد خطای عدم برفکزدایی میدهد.
۲. عیب یابی یخچال برند الجی (LG)
الجی سالهاست که از کمپرسورهای خطی (Linear Compressor) استفاده میکند. این موتورها شاهکار مهندسی هستند، اما نقطه ضعف بزرگشان هم محسوب میشوند:
سوختن و جام کردن موتور خطی: بزرگترین عیب رایج سایدهای الجی سری قدیم و جدید، جام کردن یا از فشار افتادن موتورهای خطی آنهاست. این موتورها کیت الکترونیکی خاصی دارند و تعمیر یا جایگزینیشان هزینه سنگینی روی دست مشتری میگذارد.
نشتی گاز از کندانسور پشت: در برخی مدلهای الجی، لولههای کندانسور زیرین یا پشتی به دلیل جنس آلیاژی که دارند، به مرور زمان و در اثر رطوبت، دچار نشتیهای ریز (میکرو نشت) میشوند که پیدا کردنش کار هر کسی نیست.
۳. عیب یابی یخچال برندهای اسنوا (Snowa) و دوو (Daewoo)
از آنجا که خط تولید و پلتفرم این دو برند تقریباً یکی است، عیوب رایجشان هم مو نمیزند:
ارورهای مربوط به فن و دمپر F1 یا E4 : در مدلهای دوقلو و ساید اسنوا و دوو، خرابی فن اواپراتور یا گیر کردن دریچه دمپر (که سرما را به یخچال میآورد) بسیار شایع است. در این حالت فریزر مثل ساعت کار میکند اما یخچال کاملاً گرم میشود.
سوختن المنت دیفراست: المنتهای این دو برند گاهی کیفیت لازم را ندارند و بعد از ۲ تا ۴ سال میسوزند که باعث برفک زدن شدید پشت قاب فریزر میشود.
بوق زدن و چشمک زدن بیدلیل: به دلیل ضعف خازنی در منبع تغذیه برد اصلی، برد قاطی میکند و نمایشگر مدام چشمک میزند و بوق هشدار دما میدهد، در حالی که داخل یخچال کاملاً سرد است.
۴. برند بوش (Bosch) و زیمنس (Siemens)
قطعات بوش آلمانی سگجان هستند، اما وقتی خراب شوند، خرج بالایی دارند.
خرابی فن کندانسور پایین: فن کنار موتور در یخچالهای بوش مأموریت سختی دارد. اگر این فن به دلیل گرد و خاک قفل شود، برد بلافاصله ارور میدهد و کل سیستم سرمایش را برای محافظت از موتور قطع میکند.
سفت شدن و خرابی لاستیک دور درب: مگنت و لاستیک درب بوش بعد از چند سال به شدت سفت میشود و درب یخچال به سختی بسته میشود یا هوا میکشد که باعث ایجاد تودههای یخ بزرگ در انتهای یخچال میشود.
۵. برند امرسان (Emersan)
امرسان در مدلهای اقتصادی و کلاسیک بازار ایران پرفروش است، اما تعمیرکارهای بازار این ایرادها را از آن زیاد میبینند:
نشتی گاز در لولههای اواپراتور (تگرگی): در مدلهای بدون برفک یا قدیمی امرسان، لولههای آلومینیومی داخل بدنه به شدت مستعد پوسیدگی و نشتی گاز هستند. تعویض لولهها در این حالت کار سختی است و گاهی باید یخچال را «پشتتجهیز» (نصب لولههای روکار) کرد.
خرابی مداوم ترموستات: در مدلهای مکانیکی امرسان، ترموستات دستگاه زود خال میزند و یخچال یا کلاً روشن نمیشود یا یکسره کار میکند و همه چیز را یخ میزند.
۶. برند الکترواستیل (Electrosteel)
صدای ناهنجار شکستن یخ: سیستم برفکزدایی الکترواستیل در برخی مدلها طوری طراحی شده که هنگام روشن شدن المنت، به دلیل انقباض و انبساط شدید بدنه پلاستیکی، صداهای بلندی مثل شکستن چوب یا قولنج بدنه از یخچال شنیده میشود که مشتری را میترساند.
خرابی برد و سنسورها: بردهای الکترواستیل به شدت به نوسانات برق خانگی حساس هستند و در مناطقی که نوسان زیاد است، مکرراً ارورهای مربوط به سنسور فریزر یا سنسور محیطی روی نمایشگر ظاهر میشود.
نکته بازاری و کلیدی:
فرقی نمیکند یخچال شما سامسونگ ۵۰۰ میلیونی باشد یا یک یخچال ایرانی معمولی؛ نوسان برق و کثیفی رادیاتور پشت دستگاه (کندانسور) قاتل زنجیرهای برد و موتور در تمام این برندهاست. استفاده از یک محافظ برق ترانسی باکیفیت و سالی یکبار جاروبرقی کشیدن پشت یخچال، جلوی نصف این خرابیها را میگیرد.
و فوت کوزهگری بازاری من به شما در مواجهه با هر خرابی یخچال، همیشه از آسانترین و ارزانترین احتمال شروع کنید. ۵۰ درصد خرابیهای عدم سرمایش با یک شستشوی کندانسور یا تعویض لاستیک درب حل میشود. ۳۰ درصد مربوط به قطعات مصرفی سیستم دیفراست و سنسورهاست و تنها ۲۰ درصد کار به موتور و تعویض گاز و بردهای گرانقیمت میکشد. هیچوقت در قدم اول دست به گاز و موتور نزنید!
